Onze TEDx selectie:”Joy Is a State of Mind”
Met aanstekelijke energie verbindt singer-songwriter Angélique Kidjo de draden van haar legendarische carrière als creatieve kracht en wereldwijde activist. In gesprek met journalist Femi Oke bespreekt ze hoe vreugde haar muziek aandrijft (en zingt ze een ongelooflijk geïmproviseerd lied), vertelt ze over haar werk om onderwijskansen te verspreiden onder vrouwen en meisjes in heel Afrika en deelt ze haar overtuiging dat iedereen de kracht heeft om zijn of haar potentieel aan te boren.
In een gesprek tussen journalist Femi Oke en Angélique Kidjo staat het thema vreugde centraal. Oke introduceert de gedachte dat Afrikanen een bijzondere verbondenheid met vreugde hebben. Kidjo bevestigt dit en beschrijft vreugde als een mentale houding: in moeilijke omstandigheden is lachen een manier om te overleven. Volgens haar komt uit die levenshouding ook de rijke traditie van spreekwoorden, humor en non-verbale expressie voort. Zelfs in zware situaties kan collectieve humor kracht en verbondenheid creëren.
Op de vraag of zij zich bewust is van de impact die zij tijdens optredens op haar publiek heeft, antwoordt Kidjo dat zij elk concert ziet als een nieuw begin. Zij neemt haar publiek nooit als vanzelfsprekend. Hoewel er een setlist en voorbereiding is, ontstaat de werkelijke magie in het moment zelf. Muziek overstijgt planning en controle. Het podium beschouwt zij als haar ‘heiligdom’. De energie die zij ervaart tijdens optredens ontvangt zij van het publiek; zij kan deze energie niet vasthouden en heeft na afloop van een concert meerdere uren nodig om tot rust te komen. Muziek fungeert voor haar als drijvende kracht en inspiratiebron.
Kidjo benadrukt dat haar werk verder reikt dan muziek alleen. Met haar stichting, de Batonga Foundation, zet zij zich in voor onderwijs voor meisjes in Afrika. Geïnspireerd door haar vader, die stelde dat een ontwikkeld persoon een vredestichter is, ziet zij onderwijs als fundament voor persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling. De coronapandemie onderstreepte volgens haar de onderlinge verbondenheid van mensen wereldwijd.
Haar eigen schooltijd wakkerde een sterke leergierigheid aan. Zij merkte echter dat veel leeftijdsgenoten hun opleiding niet konden voortzetten, vaak vanwege vroegtijdige huwelijken. Dit motiveerde haar om meisjes via haar stichting toegang te geven tot voortgezet onderwijs, zodat zij tijd en keuzevrijheid krijgen om hun toekomst zelf vorm te geven. Onderwijs biedt niet alleen kennis, maar ook bewustzijn van rechten en de mogelijkheid om onrecht te herkennen en aan te vechten.
Een belangrijke uitdaging in haar werk was het creëren van vertrouwen bij de meisjes. Aanvankelijk waren velen terughoudend om te spreken. Door een veilige omgeving te bieden, ontstond ruimte voor openheid. Op basis van verzamelde data identificeerde de organisatie oorzaken van schooluitval, waaronder gebrekkig basisonderwijs, armoede en tienerzwangerschappen. Meisjes gaven aan behoefte te hebben aan een veilige plek om elkaar te ondersteunen. Hieruit ontstonden ‘girl clubs’ met een curriculum afgestemd op hun behoeften, inclusief praktische kennis over veiligheid en zelfbescherming. De stichting werkt daarbij nauw samen met lokale gemeenschappen en leiders. Kidjo spreekt met trots over de resultaten: veel meisjes ontwikkelen zich tot zelfstandige ondernemers en creëren werkgelegenheid. Zij beheren hun eigen inkomsten en zetten zich in om de armoedecyclus te doorbreken. Een volgende stap is uitbreiding van het werk naar het noorden van Benin, waar meisjes op zeer jonge leeftijd worden uitgehuwelijkt. De aanpak blijft lokaal en collaboratief, met betrokkenheid van dorpshoofden en families. Op de vraag naar het verschil tussen het plezier van optreden en het veranderen van levens, geeft Kidjo aan dat dit twee verschillende vormen van vreugde zijn. Het zien van meisjes die zelfbewust en zonder angst hun stem laten horen, ervaart zij als diep ontroerend en nederig makend. Het optreden op het podium ziet zij als het wereldwijd zaaien van inspiratie en bewustwording. Zij benadrukt dat Afrika geen hulp nodig heeft, maar samenwerking.
Hoewel zij meerdere Grammy Awards heeft ontvangen, beschouwt zij deze niet als doel op zich, maar als verantwoordelijkheid. Erkenning gaat volgens haar niet om populariteit, maar om inhoud, impact en vernieuwing binnen de muziekindustrie. Bij het schrijven van nieuwe muziek richt zij zich primair op de vraag welke betekenis en invloed een lied kan hebben.
Tot slot geeft Kidjo aan dat zij hoopt dat mensen uit haar werk hun eigen waarde halen. Zij benadrukt dat ieder mens betekenis heeft en dat men, ongeacht tegenslag, altijd weer kan opstaan en het leven kan voortzetten.
