Meer dan helft Nederlanders wantrouwt AI als koper

 AI-agents die zelfstandig producten zoeken, vergelijken en aankopen doen namens consumenten komen sneller dichterbij dan veel mensen denken. Grote techbedrijven en retailers investeren volop in zogeheten agentic commerce: een wereld waarin persoonlijke AI-assistenten beslissen wat we kopen, wanneer we betalen en hoe een aankoop wordt gefinancierd.

Tegelijkertijd blijkt het consumentenvertrouwen in die ontwikkeling beperkt. Uit onderzoek onder 1.000 Nederlandse consumenten (Appinio, december 2025) blijkt dat 52 procent AI-shopping associeert met verlies van controle. Bovendien vindt 56 procent dat alle aankopen menselijke bevestiging vereisen. Financiële autonomie voor AI wordt sterk begrensd: ruim de helft van de respondenten zou een AI-assistent maximaal € 50 per maand laten uitgeven.

Die spanning tussen technologische vooruitgang en beperkt consumentenvertrouwen vraagt om een fundamentele herinrichting van betalen zegt een Europees aanbieder van betaal- en financieringsoplossingen. “Onze betaalmethoden zijn ontworpen voor menselijke beslissingen”, zegt Alexander Scheibel, Product Development Lead bij Riverty. “Maar AI-agents nemen straks autonome beslissingen. Dat vraagt om een andere benadering van betalen, vertrouwen en consumentenbescherming.”

Betalen als beschermingslaag

In een wereld waarin AI namens consumenten koopt, verschuift de rol van betalen van transactiemoment naar vertrouwens- en beschermingslaag. Juist omdat consumenten expliciet aangeven controle te willen behouden, wordt de inrichting van die laag cruciaal.

Het onderzoek laat zien dat 67,9 procent het belangrijk vindt om AI-beslissingen te kunnen reviewen of stoppen. Daarnaast geeft 55,6 procent aan dat alle aankopen menselijke bevestiging vereisen. Volledige autonomie lijkt daarmee maatschappelijk nog niet geaccepteerd.

Ook de keuze van de betaalmethode speelt een rol in het vertrouwen. De factuur wordt door 36,9 procent van de respondenten als meest vertrouwde betaalmethode genoemd wanneer AI een aankoop doet. Vergelijkbaar met Buy Now Pay Later (BNPL), beide betaalmethoden waarbij pas na levering van een product wordt betaald. Dat benadrukt dat consumenten waarde hechten aan controle achteraf, in plaats van directe en onomkeerbare afschrijving.

Volgens Scheibel betekent dit dat betaaloplossingen in een agentic omgeving niet alleen snel en onzichtbaar moeten zijn, maar ook conditioneel, controleerbaar en transparant. Zonder duidelijke technische en juridische kaders dreigt automatisering te botsen met bestaande regels rond krediet en consumentenbescherming. 

Wetgeving moet meebewegen

Naast technologie is duidelijke wet- en regelgeving cruciaal. Als AI namens consumenten contracten aangaat, moet wettelijk helder zijn wie verantwoordelijk is, wanneer sprake is van krediet en welke beschermingsregels gelden.

De onderzoeksresultaten laten zien dat consumenten niet vanzelfsprekend vertrouwen op volledig autonome besluitvorming. De ontwikkeling van agentic commerce verloopt snel, maar het vertrouwen groeit minder snel mee. Dat vergroot de noodzaak om bestaande kaders rond kredietverlening, transparantie en aansprakelijkheid te actualiseren.

De vraag is niet óf AI voor ons gaat winkelen. Dat proces is al ingezet. De vraag is hoe bedrijven, betaalplatformen en toezichthouders ervoor zorgen dat consumenten in die wereld grip houden op hun financiële beslissingen, en niet het gevoel krijgen dat zij de controle uit handen geven.