Wat vinden we eigenlijk van social media? En in welke mate overprikkeld het ons en denken we na over meer mentale rust? Uit het Nationale Social Media Onderzoek in juli 2025 blijkt dat bijna 9 miljoen Nederlanders social media als onmisbaar zien, ondanks nadelen zoals overprikkeling en schuldgevoel. Vooral jongeren ervaren druk om online actief te zijn. Opvallend is dat ruim 2 miljoen Nederlanders een ‘digitale detox’ hebben gedaan of dit overwegen, vooral om meer mentale rust en tijd voor het echte leven te creëren. Jongere generaties staan bovendien open voor hulp van socialmediaplatforms en adverteerders om meer balans te vinden.

 

Het onderzoek, uitgevoerd door Newcom Research & Consultancy, is gebaseerd op een representatieve steekproef van 1.536 Nederlanders. Het maakt deel uit van het 15-jarig jubileum van het Nationale Social Media Onderzoek. In het kader van het 15-jarig bestaan van het Nationale Social Media Onderzoek voerde Newcom een tussentijdse meting uit. De aanleiding is de toenemende aandacht voor de invloed van social media op de mentale gezondheid van gebruikers, met name onder jongeren. De tussentijdse rapportage richt zich op hoe Nederlanders het gebruik van social media ervaren, welke voor- en nadelen zij zien en in hoeverre zij bewust bezig zijn met een digitale detox. Het onderzoek werd uitgevoerd onder 1.536 Nederlanders van 15 jaar en ouder via een representatieve online steekproef.

Een van de belangrijkste uitkomsten is dat bijna negen miljoen Nederlanders social media als onvermijdelijk beschouwen. Vooral jongere generaties, zoals Generatie Z, ervaren het gebruik ervan als vanzelfsprekend. Voor velen wegen de voordelen op tegen de nadelen, en negatieve aspecten worden vaak geaccepteerd als een gegeven. Dit blijkt onder andere uit het feit dat twee op de drie Gen Z’ers het gebruik van social media als onvermijdelijk ziet.

Uit verveling

Daarnaast blijkt dat veel mensen automatisch naar social media grijpen als ze zich vervelen. In totaal doen zo’n 8,6 miljoen Nederlanders dit, en vooral jongeren vertonen dit automatische gedrag. Meer dan 80 procent van Generatie Z bekent social media te gebruiken uit verveling. Bovendien voelt ruim een derde van deze generatie druk om actief te blijven op platforms vanwege werk, vrienden of school. Deze sociale druk is aanzienlijk minder sterk bij oudere generaties.

Het intensieve gebruik van social media leidt bij veel Nederlanders tot mentale klachten. Zo zegt bijna zes miljoen mensen zich weleens overprikkeld te voelen door het gebruik ervan. Ook gevoelens van schuld na langdurig gebruik zijn wijdverspreid, vooral onder jongeren. De helft van Gen Z geeft aan zich schuldig te voelen wanneer zij te veel tijd op social media doorbrengen. Daarmee is de mentale impact duidelijk het grootst bij de jongere generaties.

Hoewel bijna negen miljoen mensen geloven dat een tijdelijke pauze van social media stress kan verminderen, vertaalt dit besef zich slechts beperkt naar actie. Minder dan drie miljoen mensen hebben concrete gedragsmaatregelen genomen, zoals het instellen van schermtijd of het nemen van een time-out. Vooral jongeren onder de 45 jaar tonen bereidheid tot verandering, maar ook daar blijft daadwerkelijke actie vaak uit.

Ervaring en detox

Toch zijn er ook positieve ontwikkelingen. Ongeveer 2,4 miljoen Nederlanders hebben ervaring met of plannen voor een digitale detox. Bij jongeren leeft dit onderwerp het sterkst. Bijna 30 procent van Gen Z heeft al een detox gedaan of overweegt het. De effecten van zo’n detox worden overwegend positief ervaren. Mensen rapporteren meer rust, minder prikkels en meer aandacht voor het echte leven. Ook leidt het vaak tot een groter gevoel van autonomie en bewustwording over het eigen mediagebruik.

Tegelijkertijd zijn er duidelijke barrières die mensen ervan weerhouden een digitale detox te proberen. Twijfel, afhankelijkheid en het gemak van social media spelen hierin een grote rol. Sommige respondenten geven aan niet gemotiveerd genoeg te zijn, of het idee te hebben dat een tijdelijke pauze weinig verschil maakt. Anderen benadrukken dat hun sociale contacten vooral via deze kanalen lopen, of vinden dat ze hun gebruik al voldoende onder controle hebben.

De tussentijdse rapportage laat zien dat het gebruik van social media diep verweven is geraakt in het dagelijks leven van Nederlanders. Jongeren zijn hierbij het meest kwetsbaar voor mentale effecten als overprikkeling en schuldgevoelens. Hoewel er brede erkenning is van de voordelen van een digitale pauze, blijft daadwerkelijke gedragsverandering nog beperkt. De inzichten uit dit onderzoek kunnen een belangrijke rol spelen in het aansturen van bewustwording, beleid en initiatieven die bijdragen aan gezonder mediagebruik.