Vloeiend taalgebruik maakt foutieve chatbot opvallend geloofwaardig

Een chatbot die natuurlijk en overtuigend formuleert, wordt al snel als slim en bruikbaar gezien — zelfs wanneer de antwoorden feitelijk niet kloppen. Onderzoek van de Radboud Universiteit laat zien dat fraai taalgebruik gebruikers makkelijker over hallucinerende AI heen laat kijken. ChatGPT, Gemini, Claude en vergelijkbare AI-chatbots worden dagelijks door miljoenen mensen geraadpleegd. Ze geven doorgaans snel een verzorgd antwoord, maar kunnen ook hallucineren: verzonnen of onbetrouwbare informatie die met grote stelligheid wordt gepresenteerd als feit. 

Communicatiewetenschapper Marianna de Sá Siqueira onderzocht samen met collega’s van de Radboud Universiteit hoe taalgebruik het vertrouwen in een chatbot beïnvloedt. De uitkomst is opvallend: een chatbot die prettig en menselijk schrijft, krijgt eerder het voordeel van de twijfel — ook wanneer de inhoud niet deugt.

Onzin klinkt geloofwaardig in nette zinnen

Deelnemers aan het onderzoek kregen een gesprek met een chatbot over The Lord of the Rings te zien. Er waren vier varianten: twee chatbots formuleerden vloeiend en menselijk, twee gaven korte en zakelijke antwoorden. Binnen beide groepen bevatte één versie correcte informatie en één versie subtiele, verzonnen feiten. De chatbot met mooi taalgebruik én correcte antwoorden scoorde vanzelfsprekend het hoogst. Maar er was een opvallende tweede plaats: de welbespraakte chatbot die onjuiste informatie gaf, werd even intelligent en prettig gevonden als de kortaf communicerende chatbot die wel de waarheid vertelde.  Bovendien merkte ongeveer tachtig procent van de deelnemers de toegevoegde fouten niet op, ondanks dat zij vooraf waren geselecteerd op basiskennis van The Lord of the Rings.

“Als een tekst mooi en natuurlijk klinkt, schrijven mensen daar automatisch intelligentie aan toe. Je denkt dan al snel: dit zit wel goed, ik hoef het niet meer te controleren.”

Barbara Müller, universitair hoofddocent en mede-auteur van het onderzoek, waarschuwt dat gebruikers daardoor relatief eenvoudig de verkeerde kant op kunnen worden gestuurd.

Niet gebouwd op waarheid, maar op aannemelijkheid

Volgens hoogleraar en mede-auteur Tibor Bosse raakt het onderzoek een fundamenteel kenmerk van taalmodellen. Systemen als GPT en Claude zijn vooral getraind om statistisch aannemelijke en prettig leesbare zinnen te maken. Feitelijke juistheid is daarbij niet altijd gegarandeerd. “Vroeger klaagden mensen dat chatbots irritant waren en niets wisten. Nu klinken ze zo slim dat we ze juist te snel geloven,” stelt Bosse.

Een algemene waarschuwing vooraf — bijvoorbeeld dat AI fouten kan maken — is volgens hem onvoldoende. Gebruikers zouden beter beschermd zijn wanneer een chatbot zichtbaarder aangeeft hoe zeker of onzeker een antwoord is.

Kritisch blijven is noodzakelijk

Het onderzoek onderstreept dat gebruikers AI-antwoorden niet alleen moeten beoordelen op stijl, toon of overtuigingskracht. Een foutloos geformuleerd antwoord kan nog steeds onzin bevatten. Vooral bij informatie over gezondheid, recht, financiën, politiek of actuele ontwikkelingen blijft controle bij betrouwbare bronnen daarom essentieel. De soepelste chatbot is niet per definitie de verstandigste.