Vernederfilmpjes op social media: geweld en bedreigingen onder jongeren

Op social media circuleren zogenaamde vernederfilmpjes waarin jongeren elkaar mishandelen, slaan, schoppen en bedreigen. Ook Sem werd slachtoffer van zo’n video. “Het is heel belangrijk dat ouders thuis echt in die telefoons gaan kijken”, waarschuwen betrokkenen. Dit meldt Eenvandaag februari 2025.

Jongeren tussen 10 en 17 jaar slachtoffer

De slachtoffers en daders in deze video’s zijn meestal tussen de 13 en 17 jaar oud, maar zelfs jongere kinderen van 10 of 11 jaar krijgen er soms al mee te maken. De politie en criminologen noemen dit fenomeen ‘hybride straatgeweld’ omdat het zowel fysiek als online plaatsvindt.

‘Hadden we nooit verwacht’

Sem* werd door een andere jongen gedwongen om op zijn knieën te gaan zitten en sorry te zeggen, terwijl hij werd bedreigd met een niet zichtbaar vuurwapen. Zijn vader, Richard*, vertelt: “Die jongen filmde hoe mijn zoon op de knieën ging. Misschien waren we naïef, maar zoiets hadden we echt nooit verwacht in onze omgeving.”

Sem, toen 15 jaar, kwam boos thuis en trok zich meteen terug. “Je weet hoe pubers zijn, ze vertellen niet meteen wat er aan de hand is”, zegt Richard. Uiteindelijk kreeg zijn moeder hem toch aan het praten. Wat ze hoorde, was schokkend.

Bang voor escalatie

De volgende dag werd de video op social media gedeeld. “Iedereen op school had het gezien en maakte er harde grappen over. ‘Op je knieën’, riepen ze naar Sem”, vertelt Richard. “Dat kwam behoorlijk binnen”, bevestigt Sem zelf.

Zijn ouders schakelden de wijkagent in en deden aangifte. “Ik vond dit absoluut onacceptabel”, zegt Richard. Sem had zijn twijfels, bang dat de situatie zou escaleren. “Ik dacht: dan ben ik een verrader, misschien kan ik het zelf oplossen.” Zijn ouders wilden juist voorkomen dat hij in tegengeweld verzeild zou raken en besloten de politie in te schakelen.

‘Niets verkeerd gedaan’

Sem wil zijn verhaal delen om anderen te waarschuwen. “Je moet oppassen, dit kan iedereen overkomen.”

Hij benadrukt dat omstanders zich bewust moeten zijn van hun rol. “Je kan lachen om een filmpje en het doorsturen, maar morgen ben jij misschien degene die gefilmd wordt. Je hebt niets verkeerd gedaan, en toch schaam je je.”

Meer gewelddadige filmpjes circuleren

Dit is geen op zichzelf staand geval. Er zijn veel vergelijkbare video’s:

• Een meisje wordt in de metro in haar gezicht geslagen en geschopt door zes of zeven jongens.
• Een jongen wordt achtervolgd en uitgelachen terwijl hij probeert weg te rennen.
• Op een grasveld slaan en schoppen jongeren elkaar, terwijl omstanders filmen en juichen.

Nog veel te winnen in de aanpak

Ouders, politie en scholen zoeken naar manieren om dit geweld terug te dringen. Volgens criminologen is er in de aanpak van hybride straatgeweld nog veel te verbeteren. Dit blijkt uit het rapport ‘Geklapt, gefilmd en gedeeld’, dat morgen verschijnt en in handen is van EenVandaag.

In opdracht van onderzoeksprogramma Politie en Wetenschap, onderdeel van de Politieacademie, onderzochten criminologen hoe online en offline geweld onder jongeren zich manifesteert.

Status en groepsdruk spelen grote rol

Uit het onderzoek blijkt dat daders en slachtoffers vaak van rol wisselen. Groepsdruk is een belangrijke factor: jongeren worden aangespoord om geweld te gebruiken om hun status te verhogen.

“Als je online laat zien dat je voor jezelf opkomt en niet bang bent, kan dat je status verhogen”, aldus de onderzoekers. Dit kan ervoor zorgen dat iemand minder snel slachtoffer wordt.

Geweld blijft vaak onder de radar

Veel van dit geweld speelt zich af in afgeschermde omgevingen op social media, waardoor het moeilijk te detecteren is. Slachtoffers doen zelden aangifte uit schaamte of uit angst om als ‘snitch’ te worden gezien.

Volgens criminoloog Shanna Mehlbaum blijven de meeste incidenten daarom verborgen. De politie heeft beperkte mogelijkheden om online te surveilleren en mag vanwege privacyregels signalen niet zomaar delen met andere organisaties. Hierdoor is de kans klein dat de politie deze incidenten zelf ontdekt.