De NVJ start een meldpunt voor contractuele misstanden bij freelancers. Nick Kivits, die deze week is begonnen als belangenbehartiger bij de NVJ, krijgt onder meer de taak om dit meldpunt op te zetten. Kivits was de afgelopen twee jaar al betrokken bij de NVJ als onderzoeker voor de Arbeidsmarktmonitor – het grootschalige, nog lopende onderzoek naar de journalistieke arbeidsmarkt.

In een jaar tijd is het aantal fulltime werkende freelancers met 6,44% afgenomen. Tegelijkertijd groeit het aandeel parttimers onder zzp-journalisten. De Kamer van Koophandel beschouwt zelfstandigen die minder dan 15 uur per week aan hun onderneming besteden als parttime werkend. Of zij daarnaast een loondienstbaan hebben of bewust parttime werken, is onbekend.

Freelance journalisten zijn gemiddeld 17 jaar actief als zelfstandige. Twee derde van hen woont in Noord-Holland, Zuid-Holland of Utrecht – een hoger aandeel dan onder alle Nederlandse zzp’ers (53%). Zeeland telt de minste freelance journalisten.

Vergeleken met andere sectoren zijn vrouwen oververtegenwoordigd in de journalistiek: 51,87% van de zzp’ers is vrouw, tegenover 60% mannen onder alle zzp’ers in Nederland. Mannen maken 47,95% van de journalistieke freelancers uit, de rest identificeert zich als non-binair of anders.
Opvallend: hoe jonger de freelancer, hoe vaker het een vrouw is. Oudere freelancers zijn vaker man. Die trend zien we ook elders in Europa.

Freelancers maken meer uren dan werknemers

Gemiddeld werken freelance journalisten 37,2 uur per week – drie tot vijf uur meer dan hun collega’s in loondienst. Toch is dat net iets minder dan het gemiddelde voor alle zzp’ers (38,4 uur, CBS).
Slechts twee derde van de gewerkte uren is declarabel (24,57 uur); de rest gaat op aan onder meer acquisitie en administratie. Fotojournalisten werken gemiddeld drie uur per week meer dan schrijvende collega’s, maar kunnen minder uren factureren (1,5 uur minder per week).

Twee op de drie heeft iets geregeld bij arbeidsongeschiktheid

Twee derde van de freelance journalisten heeft een voorziening getroffen voor inkomensverlies bij arbeidsongeschiktheid, vergelijkbaar met andere branches (ZEA 2023).
Slechts één op de acht heeft een arbeidsongeschiktheidsverzekering (aov) bij een verzekeraar, terwijl dat bij alle zzp’ers één op de vier is.
Journalisten kiezen vaker alternatieven: een derde spaart zelf, één op de tien is aangesloten bij een broodfonds.
Een derde heeft niets geregeld. Bijna de helft van die groep (48,82%) zegt het niet te kunnen betalen. Anderen zijn er nog niet aan toegekomen (20%) of vinden het niet nodig (31,18%).

Oudedagsvoorziening vaak zelf geregeld

Meer dan 80% van de freelance journalisten heeft een oudedagsvoorziening. Traditionele producten zoals lijfrente- of koopsompolissen zijn weinig populair: slechts één op de vijf maakt daar gebruik van.
Freelancers geven de voorkeur aan zelf sparen of beleggen. Een kwart ziet het eigen huis als pensioenpotje, een bijna even grote groep spaart actief. Ruim 12% belegt voor later.
Zes op de tien combineren verschillende vormen van voorzieningen; de combinatie van sparen en een eigen woning is het populairst.
Toch heeft 17,49% van de journalisten helemaal niets geregeld voor de oude dag. Dat is iets meer dan het landelijke gemiddelde onder zzp’ers (15%). Meer dan de helft van deze groep (55,56%) zegt daar geen geld voor te hebben.

Veel tevredenheid, behalve over de tarieven

Een ruime meerderheid (83,37%) van de freelance journalisten is tevreden tot zeer tevreden met hun bestaan als zelfstandige – vergelijkbaar met zzp’ers in andere sectoren.
Vooral de vrijheid wordt gewaardeerd: 9 op de 10 zijn daar (zeer) tevreden over. Ook de werkdruk, deadlines en de relatie met opdrachtgevers worden overwegend positief beoordeeld.
Minder tevreden zijn freelancers over hun tarieven: 46,32% is daar (zeer) ontevreden over. Vooral jongere journalisten (30 jaar en jonger) ervaren de beloning als te laag: 7 op de 10 uit die groep is ontevreden over het inkomen.

Meldpunt en onderzoek

Al lange tijd is bekend dat er dingen misgaan met betrekking tot contracten, algemene voorwaarden en tarieven. Kivits: ‘Dit werd tot nu toe niet structureel in kaart gebracht. Het nieuwe meldpunt moet hier verandering in brengen, zodat de NVJ hier beter op kan acteren.’ Nick Kivits zal zich hiermee bezighouden, maar ook journalisten in loondienst zullen hem tegenkomen: ‘Ik zal regelmatig aansluiten bij bezoeken op redacties en ga me storten op het verder uitwerken van ons netwerk van ambassadeurs.’