Privacyorganisatie noyb.eu, onder leiding van privacyactivist Max Schrems, heeft Meta een formele ‘Cease and Desist’-brief gestuurd in verband met het voornemen om vanaf 27 mei persoonlijke gegevens van gebruikers van Facebook en Instagram (inclusief EU-burgers) te gebruiken voor het trainen van AI-modellen. noyb waarschuwt dat, indien Meta haar aanpak niet wijzigt, een Europese collectieve rechtszaak kan volgen.

Volgens de AVG (GDPR) mag verwerking van persoonsgegevens uitsluitend plaatsvinden op basis van één van de rechtsgronden in artikel 6. Hoewel Meta ervoor had kunnen kiezen om gebruikers expliciet om toestemming te vragen, beroept het bedrijf zich op gerechtvaardigd belang.

Deze rechtsgrond vereist echter dat bedrijven een zogenoemde drieledige toets doorstaan (doel, noodzakelijkheid, belangenafweging), waarbij de lat volgens recente richtsnoeren van de European Data Protection Board (EDPB) aanzienlijk hoger ligt dan AI-bedrijven aanvankelijk verwachtten.

Beperking van bezwaarrecht

Hoewel gebruikers onder de GDPR het recht van bezwaar hebben bij verwerking op basis van gerechtvaardigd belang, stelt noyb dat Meta dit recht inperkt door te eisen dat gebruikers zich voorafgaand aan de start van de training afmelden.

Daarnaast wijst noyb op het risico dat, zodra Meta’s AI-model LLaMA als open source wordt vrijgegeven, het niet meer mogelijk is om verwerking ongedaan te maken. Dit zou onherstelbare gevolgen kunnen hebben voor de privacy van Europese gebruikers.

Mogelijke juridische stappen

noyb is een gekwalificeerde entiteit onder de EU-richtlijn voor collectief verhaal en heeft daarmee het recht om een injonctie aan te vragen bij een EU-rechtbank. Indien deze wordt toegekend, zou Meta verplicht kunnen worden om:

1. De verwerking van persoonsgegevens van EU-gebruikers te staken;

2. AI-modellen die onrechtmatig zijn getraind, te verwijderen.

Naast een injunctie kan noyb ook een schadevergoedingsactie indienen, wat mogelijk zou kunnen leiden tot claims van honderden miljoenen euro’s aan immateriële schade.

Op dit moment heeft noyb nog geen rechtszaak gestart, maar eerst een formeel schikkingsvoorstel ingediend via de Cease and Desist-brief. Een gerechtelijke procedure kan volgen als Meta geen gehoor geeft.