Bijzondere uitspraak in Duitsland: ‘Gebruik bron-afbeelding met copyrights toegestaan voor AI-bewerking’

Een vitale uitspraak in Duitsland over de copyrights van een bronafbeelding die is bewerkt met AI. De tekst bespreekt het idee van “onnodig recentraliserende rechterlijke rechtsvorming”. Daarmee wordt bedoeld dat rechters met hun uitspraken soms onbedoeld ervoor zorgen dat beslissingen weer meer centraal worden bepaald, terwijl het systeem juist ruimte wilde laten voor lokale verschillen, bijvoorbeeld tussen gemeenten:

3. Ob durch Künstliche Intelligenz generierte Erzeugnisse (eigenständigen) Werkcharakter haben, hängt davon ab, inwieweit trotz des softwaregesteuerten Prozessablaufs menschlicher schöpferischer Einfluss ausgeübt wird. Ein urheberrechtlicher Schutz ist infolge menschlichen Eingriffs in KI-Ergebnisse, der auch nachträglich bzw. sukzessive während des Promptings stattfinden kann und der dazu führt, dass sich im Output auch gerade die Persönlichkeit des Promptenden widerspiegelt, grundsätzlich denkbar. Erforderlich ist aber eine menschlichschöpferische Einflussnahme auf die Gestaltung des konkreten Werkes selbst, etwa durch hinreichend individuelle Voreinstellungen bei der Programmierung des Entstehungsprozesses des konkreten Erzeugnisses selbst, ggf. im Verbund mit einem Selektionsprozess unter den generierten Erzeugnissen. Die bloße Auswahl eines KI-Erzeugnisses aus mehreren “Vorschlägen” ist nicht ausreichend. Erfolgt die Generierung des Erzeugnisses gänzlich softwaregesteuert, kommt ein Urheber- und auch ein Leistungsschutz für das KI-Erzeugnis nicht in Betracht (mit Verweis auf AG München, 13.02.2026 – 142 C 9786/25, LG Frankfurt a.M.,17.12.2025 – 2-06 O 401/25). Entscheidend ist, ob das Prompting schöpferische Fähigkeiten in eigenständiger Weise zum Ausdruck bringt, indem freie und kreative Entscheidungen getroffen werden und damit auch dem Output eine persönliche Note verliehen wird. Nicht ausreichend ist es, wenn im Rahmen des Promptings letztlich der KI die gestalterische “Entscheidung” durch lediglich allgemein gehaltene, ergebnisoffene Anweisungen überlassen wird, auch wenn diese zahlreich sein sollten und dadurch sukzessive das Erscheinungsbild des Outputs verändert wird (mit Verweis auf AG München, a.a.O.). Die Darlegungs- und Glaubhaftmachungslast trägt dabei derjenige, der sich auf die Werkeigenschaft beruft, hier also der Antragsgegner, der sich auf das Vorliegen einer freien Bearbeitung beruft.

Om dat probleem te begrijpen, maakt de auteur onderscheid tussen twee manieren om naar recht te kijken. Enerzijds is er een abstracte benadering, waarin recht wordt gezien als een geheel van formele regels die juridisch geldig zijn. Anderzijds is er een meer praktische benadering, waarin recht wordt opgevat als wat mensen in de praktijk doen en volgen. In die tweede benadering kan iets feitelijk als recht functioneren, zelfs als het juridisch niet helemaal klopt. Het probleem ontstaat wanneer rechterlijke uitspraken een bredere werking krijgen dan ze eigenlijk hebben. In de praktijk passen gemeenten hun beleid soms aan op basis van één uitspraak, en juristen behandelen zo’n uitspraak vervolgens als een algemene regel. Daardoor ontstaat er een vorm van centralisatie die niet expliciet zo bedoeld was.

Volgens de auteur is dat problematisch omdat deze ontwikkeling vaak niet stevig in de wet is verankerd. Rechters beïnvloeden op die manier feitelijk het beleid, terwijl daar niet altijd een duidelijke juridische basis voor is. Bovendien wordt de oorspronkelijke bedoeling van decentralisatie ondermijnd, omdat lokale overheden minder ruimte overhouden om eigen keuzes te maken.

De oorzaak ligt deels in het feit dat rechters beslissen op basis van individuele zaken en daardoor niet altijd zicht hebben op de bredere gevolgen van hun uitspraken. Daarnaast spelen juristen, beleidsmakers en auteurs een rol doordat zij uitspraken soms ruimer interpreteren dan gerechtvaardigd is. De tekst pleit er daarom voor om voorzichtiger om te gaan met de betekenis van rechterlijke uitspraken. Rechters zouden terughoudender moeten zijn in het formuleren van algemene lijnen, terwijl wetgevers duidelijkere kaders kunnen bieden. Ook in de juridische praktijk en literatuur is meer zorgvuldigheid nodig bij het uitleggen en toepassen van jurisprudentie.

De kern van het betoog is dat rechterlijke uitspraken in de praktijk soms meer invloed krijgen dan juridisch gerechtvaardigd is, met als gevolg dat lokale beleidsvrijheid ongemerkt wordt ingeperkt.