Steeds meer plenaire Kamerdebatten scoren slecht. Dat is vooral te zien bij tweeminutendebatten, dertigledendebatten en overige debatten. Dit blijkt uit AI-onderzoekI voor het nieuwe rapport Democratie in revisie. De online tool die bij het rapport hoort, is vandaag gelanceerd. Daarmee kan iedereen een deel van de analyses bekijken. Een debat dat slecht scoort, is niet automatisch een debat met veel ruzie of meningsverschillen. Politiek conflict hoort bij een democratie. Een debat scoort slecht als het gesprek weinig helpt om argumenten te toetsen, keuzes scherper te maken of tot concrete resultaten te komen. Het gaat bijvoorbeeld om debatten waarin Kamerleden weinig reageren op elkaars argumenten, vragen ontwijken, steeds dezelfde standpunten herhalen of de orde verstoren. Ook debatten waar weinig uitkomt, zoals aangenomen moties, amendementen, toezeggingen of wetsvoorstellen, scoren slechter. 

Kanttekening bij dit rapport is de niet-duidelijk definitie van een “effectief debat” en hoe je politiektechnisch en objectief een debat “goed scorend” kunt noemen aangezien het toetsen van argumenten (zoals vermeld in dit onderzoek) betekent dat je niet alleen een standpunt noemt, maar ook onderzoekt of de redenen daarvoor kloppen en sterk genoeg zijn. Dit ‘onderzoek’ kan niet tijdens een debat plaatsvinden maar kent deels een regie door de kamervoorzitter.

Voor het rapport onderzochten de onderzoekers 500 willekeurig gekozen plenaire Kamerdebatten uit de periode 2018 tot en met 2026. Daaruit blijkt dat niet elk soort debat hetzelfde probleem heeft. Bij tweeminutendebatten, dertigledendebatten en overige debatten is het aandeel slecht scorende debatten in bijna alle jaren groter dan het aandeel goed scorende debatten. In 2018 scoorde 38 procent van deze debatten slecht. In 2026 was dat 64 procent.

Wetsvoorstellen

Bij debatten over wetsvoorstellen en begrotingen is het beeld positiever. Daar scoren debatten vaker goed of neutraal. Dat komt waarschijnlijk doordat deze debatten een duidelijker doel hebben. Ze gaan bijvoorbeeld over wetgeving, begrotingen, amendementen, moties en toezeggingen. Daardoor leveren ze vaker een duidelijke inhoudelijke of concrete uitkomst op. Als onderdeel van het project maakte KickstartAI voor DenkWerk ook een digitale versie van de Tweede Kamer. In deze AI-simulatie werden 238 Kamerdebatten nagebootst. Zo konden de onderzoekers bekijken wat er mogelijk gebeurt als de regels of omstandigheden van een debat veranderen. Zulke experimenten kun je niet zomaar in de echte Tweede Kamer uitvoeren.

De simulatie bewijst niet precies wat het effect is van elke afzonderlijke maatregel. Wel laat de simulatie volgens de onderzoekers zien dat aanpassingen in het parlementaire proces samen kunnen helpen om meer besluiten en concrete resultaten te bereiken.

Frans Blom, mede-oprichter van het bedrijf achter het onderzoek, zegt dat het project het gesprek over democratische vernieuwing concreter moet maken. Volgens hem is de vraag niet of er minder politiek debat nodig is, maar hoe parlementair debat beter kan bijdragen aan besluitvorming. De AI-analyses laten zien waar debatten vastlopen en waar verbetering mogelijk is.