Online platforms moeten zorgen voor een veilige en betrouwbare online omgeving

Dat volgt uit de Digital Services Act (DSA): een Europese wet met regels om de online omgeving veilig, betrouwbaar en eerlijk te maken. De regels uit de DSA gelden altijd, maar zijn in verkiezingstijd extra belangrijk.

Daarom moeten online platforms volgens de DSA maatregelen nemen tegen misleidende, haatzaaiende of opzettelijk onjuiste informatie op hun platforms. Dat kan verkiezingen namelijk verstoren. De verspreiding van zulke informatie kan online snel gaan. En de gevolgen voor democratie en samenleving kunnen groot zijn.

Tegelijkertijd moeten online platforms de vrijheid van meningsuiting beschermen volgens de DSA. Ze mogen niet zomaar accounts van gebruikers blokkeren. Of zomaar content verwijderen. Platforms moeten hier een goede reden voor hebben.

• Rechten van ondernemers op online platforms
• Rechten van consumenten op online platforms 

Maatregelen tegen illegale content en desinformatie

Online platforms moeten de verspreiding van illegale content en desinformatie voorkomen volgens de DSA. Bijvoorbeeld door een contactpunt in te stellen waar gebruikers illegale content kunnen melden. Met zulke meldingen moeten de platforms zorgvuldig omgaan.

Illegale content is online materiaal dat in strijd is met de wet. Dat kunnen berichten, foto’s, advertenties, video’s of ander online materiaal zijn. Deze zijn illegaal als ze bijvoorbeeld oproepen tot geweld. Of als ze discriminerend of haatzaaiend zijn. De DSA bepaalt niet wanneer content illegaal is. Dat staat in andere wetten, bijvoorbeeld de wetten van het strafrecht.

Desinformatie is niet altijd in strijd met de wet. De DSA bepaalt ook niet wanneer iets desinformatie is. Maar desinformatie kan wel schadelijk zijn. De bedoeling van desinformatie is namelijk om meningen te beïnvloeden of schade toe te brengen aan onze samenleving, de democratie of de volksgezondheid. Vaak is desinformatie een combinatie van feiten en verzonnen informatie.

Desinformatie tijdens verkiezingen kan gaan over het stemproces, kandidaten of partijen. Met als doel om de verkiezingen te beïnvloeden. Bijvoorbeeld door kiezers bang te maken of het wantrouwen in het democratisch proces te voeden. Denk aan een online oproep om alle kandidaten van een partij op het stembiljet aan te kruisen in plaats van 1 kandidaat. Zo wordt een stembiljet ongeldig. Of door opzettelijk het onjuiste nieuws te verspreiden dat er bij stembureaus politie staat die legitimatie controleert. Zo durven sommige kiezers niet meer te gaan stemmen. Ook opzettelijk onjuiste berichten over partijen of kandidaten kunnen het vertrouwen in de democratie beschadigen.

Beschermen van vrijheid van meningsuiting

Online platforms moeten de vrije meningsuiting beschermen op hun online omgeving. Daarom mogen online platforms de accounts van hun gebruikers niet zomaar blokkeren. Ook mogen zij de content van gebruikers niet zomaar verwijderen. Platforms moeten hier een goede reden voor geven. Bijvoorbeeld omdat een gebruiker oproept tot geweld of racistische content deelt. Online platforms moeten een contactpunt hebben waar gebruikers:

• makkelijk illegale content kunnen melden
• over hun geblokkeerde account een klacht kunnen indienen
• over hun verwijderde content een klacht kunnen indienen

Is de melder van illegale content het niet eens met het besluit over de melding of klacht? Dan moet die makkelijk een klacht daarover kunnen indienen. Online platforms moeten meldingen en klachten op tijd en netjes behandelen.

Platforms blijven zelf verantwoordelijk voor hun besluiten. Wel moeten zij aan de melder uitleggen waarom zij een bepaald besluit hebben genomen. En waarom zij iets wel of geen illegale content of desinformatie vinden.

Transparantie over systeemrisico’s

De zeer grote online platforms hebben de extra verplichting om op ‘systeemrisico’s’ te letten. Dat zijn grote risico’s voor de samenleving die online platforms met zich meebrengen. Bijvoorbeeld dat illegale content of desinformatie veelvuldig voorkomt op een platform. Of dat het democratische proces, zoals verkiezingen, wordt verstoord. De zeer grote online platforms moeten deze systeemrisico’s tegen gaan.

Externe experts moeten jaarlijks controleren of de zeer grote online platforms wel genoeg doen om de verspreiding van illegale content en desinformatie te voorkomen. Ook moeten de platforms openbaar maken hoe hun aanbevelingssystemen werken, welke risico’s er zijn en wat zij daartegen doen.

Rol van de ACM

Wij zijn aangewezen als ‘Digital Services Coordinator’ (DSC). Dat betekent onder andere dat wij toezicht houden op de DSA-regels in Nederland en schakelen met de Europese Commissie en toezichthouders in binnen- en buitenland. Wij controleren of de online platforms in Nederland zich aan die regels houden. Bijvoorbeeld of gebruikers makkelijk illegale content kunnen melden.

Als het nodig is, hebben wij contact met andere Nederlandse toezichthouders zoals de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Ook zetten wij meldingen over buitenlandse online platforms door naar andere toezichthouders in de EU.

Wij bepalen niet of iets illegale content of desinformatie is. Ook kunnen wij een online platform niet verzoeken om content te verwijderen. Wij controleren wel of gebruikers makkelijk een melding of klacht kunnen doen bij het online platform. En of het platform daar netjes mee omgaat.

Het toezicht op de zeer grote online platforms zoals TikTok, Meta en X ligt bij de Europese Commissie. Wij werken samen met de Commissie en bieden ondersteuning, bijvoorbeeld bij onderzoek naar de zeer grote online platforms.

Verder verlenen wij partijen de status van betrouwbare flagger. Zij zijn gespecialiseerd in een bepaald soort illegale content en melden deze bij de online platforms. Online platforms moeten deze meldingen met voorrang behandelen.