Praktijkcase: webcare rondom #kennisdebat

Het is maandagochtend 3 september 2012. Het net iets over 7 uur in de ochtend, ik ben in Den Haag op Het Plein en ben bijna bij het hoofdkantoor van de Vereniging van Nederlandse Universiteiten – de VSNU. Vandaag is de dag van het #kennisdebat – een debat op Twitter over Kennis en innovatie. Politici, prominenten uit het bedrijfsleven, onderwijs en wetenschappers en iedereen die maar wilde meedoen geven hun visie op de toekomst van de Nederlandse kenniseconomie via #kennisdebat. Met opzet wordt dit debat de aanloop van de Tweede Kamer verkiezingen 2012 gehouden zodat de aankomende leden van de kamer op het belang van Kennis en innovatie worden gewezen.

Samen met Steven den Boer (op de foto rechts) van de Radboud Universiteit Nijmegen ben ik (op de foto links) vandaag moderator van dit debat. Patricia Heerenkop (op de foto in het midden) van de VSNU is de projectleider en kijkt met ons mee naar de inhoud. Een dag webcare doen van een breed aangekondigd twitterdebat.

Mogelijke gevaren
Meestal is grootgebruik van Twitter gekoppeld aan een televisieprogramma, de meeste congressen maken gebruik van een afgesproken hashtag en sommige zorgen voor een behoorlijk toename van tweets in je timeline, afhankelijk van degene die je volgt. Voorafgaand aan het kennisdebat hebben we met de verschillende betrokken partijen (VSNU, VNO-NCW, HBO-raad, TNO, KNAW, NWO, MKB Nederland) onder projecteleiding van Patricia Heerekop van de VSNU alle mogelijke beren op de weg doorgenomen. Meerdere sessies en afstem-momenten zijn voorafgegaan aan 3 september. Het is dan ook niet niks, zo vaak worden er geen debatten georganiseerd die zich alleen maar op het medium Twitter afspelen. Eerdere pogingen (zoals het Europa kiest lijsttrekkersdebat) tot een debat op Twitter hebben ons geleerd om voorzichtig te zijn en te zorgen voor een goede voorbereiding.

Stellingen
Zo bestaat er een reëel gevaar dat een discussie niet lekker loopt en snel inzakt. Door de betrokken partijen is daarom een grote hoeveelheid stellingen voorbereid die een discussie zouden prikkelen. Van te voren zijn deze gepubliceerd op http://www.twitterdebatkennisinnovatie.nl zodat iedereen standpunten in kon nemen. De dag is ingedeeld in 4 blokken en per blok zijn het de stellingen die de discussie leiden:

• Blok 1: Hoe verdient Nederland in de toekomst zijn geld? 
• Blok 2: Hoe kunnen we de samenwerkingtussen bedrijfsleven en kennisinstellingen optimaliseren?
• Blok 3: Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt moet beter!
• Blok4: Een samenvattend blok met daarin opgenomen de inbreng vanuit de openingen academisch jaar bij universiteiten

De stellingen zijn met opzet redelijk pittig geformuleerd. Als een discussiepunt goed zou lopen zouden we wachten met het inbrengen van een nieuwe stelling, als hij zou inzakken zouden we vervroegd iets inbrengen. Tijdens het debat hebben we een paar keer gezien dat een stelling niet aansloeg zoals wij dat graag hadden gezien. Soms hebben we er voor gekozen om dezelfde stelling te voeden met een aanvullend argument en een tweetal keren hebben we een volgende stelling eerder ingebracht dan we van te voren bedacht hadden (en ja, het scenario was tot op de minuut uitgeschreven). Veel vaker dan dat hebben we de discussie langer laten lopen dan we bedacht hadden omdat er gewoonweg veel meer en veel langer over het onderwerp werd getwitterd dan bedacht.

Keuze voor # en niet @
Omdat het kennisdebat georganiseerd is in een samenwerkingsverband met een groot aantal partijen die ook niet eerder in dit verband een organisatie zijn geweest konden we niet onder een al bestaande noemer naar buiten te treden. Ook was er dus nog geen gezamenlijk Twitteraccount waaronder we het debat konden voeren. Kiezen voor een van de bestaande account van een van de partners in het debat was ook geen optie waardoor we een nieuw account hebben aangemaakt (@kennisdebat). We wisten dat de korte tijd dat dit account zou bestaan voor 3 september bij lange na niet toereikend zou zijn om een behoorlijke massa volgers te genereren. Omdat we een open discussie wilden initieren die ook te volgen zou zijn voor niet-twittereaars hebben we er voor gekozen om op de hastag #kennisdebat het twitterdebat te voeren.

Kapen van #kennisdebat
Voor de regelmatige congresbezoeker is het niets nieuws – het kapen van een hastag, vooral als die trending is gebeurt vaak. Meestal betreft het schaars geklede dames die je hashtag gebruiken, altijd zijn het ge-automatiseerde tweets. Heel vervelend als de organisator van het congres een Twitterfountain (bestaat helaas niet meer) gebruikt om de tweets op een groot scherm te tonen. En moeilijk tegen te gaan omdat het steeds andere gebruikersprofielen zijn. En je kunt dan heel moeilijk met ‘block and report user’ er voor zorgen dat je stream schoon blijft, we hadden er immers voor gekozen om de discussie via #kennisdebat te voeren en niet via een profiel. Ik heb alle betrokken partijen gewaarschuwd voor dit fenomeen maar zeer tot mijn verbazing is de hastag niet gekaapt door spam.

Ook onderwerpgestuurd of claimende partijen hebben geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid om mee te liften op de buzz. Zo was te verwachten dat een onderwerp als de langstudeerboete of een beweging als G500 zich op de hashtag zou melden. En dan zouden deze twee nog zeker welkom zijn geweest in het debat, er zijn legio voorbeelden te verzinnen waarbij het kapen van #kennisdebat ongewenst zou zijn geweest. Op een enkele plug-vacature-kaap-tweet na is dit nagenoeg niet voorgekomen. De enige echte oplossing voor dit probleem is intensief mensen op de vingers tikken. Een taak waar we wel op waren voorbereid maar die heel arbeidsintesief is.

Trending topic
Het is natuurlijk iets waar we op uit waren en waar we ook rekening mee hadden gehouden: We wilden nummer 1 bereiken in de lijst met Nederlandse trending topics op Twitter. Dat we die positie vijf minuten na de start (dus om 8.05 uur in de ochtend) van het debat zouden bereiken hadden we niet verwacht. Dat we die positie zouden houden tot ongeveer 18.00 uur hadden we niet durven voorspellen. Ik zeg ongeveer omdat de trending lijst van twitter.com iets anders zegt dan de lijst op twirus.com. In ieder geval is het zo dat de nummer 1 positie tussen 16.00 en 17.00 tijdelijk is afgestaan ten behoeve van een radio1 debat en De Wereld Draait Door (dat die avond weer zou beginnen na de zomerstop). Toen wij echter om 17.00 begonnen met de afsluitende “grande finale” waarin we impressie van de openingen van de universiteiten zouden meenemen, hadden we de nummer 1 positie snel weer terug. Voor mij een eerste keer om een onderwerp zo lang zo hoog in de trending topic lijst te hebben staan (toegegeven, het is de NL lijst). iemand andere voorbeelden?

In onderstaande afbeelding de invloedrijke Tweeps in het #kennisdebat (groen betekent een positief sentiment en rood een negatief)

Leesbaarheid (te veel tweets)
Gelukkig waren we met zijn tweeën bezig met de taak van moderator van het kennisdebat op Twitter. We hebben onderling werkafsrpaken gemaakt, zo zou Steven retweeten wat een bijdrage levert aan de discussie. Ik zou alle tweets favoriten die een bijdrage leveren aan het onderwerp. Dat is dus niet altijd hetzelfde want in de discussie gaan vaak dezelfde argumenten over tafel door verschillende partijen. Er zijn dus meer retweets dan dat er favorites zijn. Mensen die online het debat (proberen te) volgen konden kiezen voor

• het scannen van #kennisdebat
• volgen van @kennisdebat
• volgen van de favorites van @kennisdebat

Het viel niet mee om #kennisdebat te scannen. Als je bedenkt dat er over de hele dag (10 uur lang) 34.000 tweets voorbij zijn gekomen (dat is inclusief alle retweets etc) kun je je voorstellen dat dat niet meer fatsoenlijk te volgen was (onze ogen hebben een zeer groot deel ervan gelezen). Op @kennisdebat waren het er al een heel stuk minder en dus beter te volgen (maar wel door onze moderatie enigszins gefilterd).

En toen was er paniek
tegen het einde van blok 1 (rond 10 uur dus) kregen we een melding van Twitter in beeld die ons waarschuwde dat we teveel tweets aan het versturen waren en dat het account zou worden gesloten. Een begrijpelijke maatregel om spam te voorkomen maar het kwam ons (op zijn zachtst gezegd) niet zo goed uit. Snel de activiteit naar nul (het was toch een aangekondigde pauze dus dat kwam goed uit) en googlen naar een oplossing. Die bleek er niet te zijn behalve “mail naar Twitter om de situatie uit te leggen” of “maak een nieuw account aan / ga met een ander account verder” – niet heel werkbare oplossingen. Na een half uur zoeken en lichte stress bleek ons account (nog) niet afgesloten en konden we weer aan de slag. We hebben direct afgesproken aanzienlijk minder retweets te gaan versturen. Gedurende de dag zijn we de melding nog een paar keer zien verschijnen maar we zijn de dag gelukkig zonder een echte block doorgekomen.

Twitterkrant
Het favoriten was voornamelijk ingezet voor het kunnen maken van een twitterkrant door Livemagazines. In deze krant is een aantal Tweets per onderwerp-blok gebruikt en de redactie van de krant kon aan de hand van het volgen van de favorietenlijst een indruk krijgen van hetgeen er gezegd werd. Uit de favorite-selectie is vervolgens dus weer een handmatige selectie gemaakt die de basis vormt van de krant. De inhoud van de krant is dus te typeren als ‘samenvatting en highlights’ van het kennisdebat. In vier trappen terug naar een online krant. De krant is uiteindelijk om 20.00 uur dezelfde avond online gekomen en verstuurd naar de drukker. De dag erop is de krant (op papier inderdaad) uitgedeeld aan politici. Op onderstaande foto zien we de voorzitter van de VSNU Sijbolt Noorda (die zelf ook enthousiast mee-Twitterde) de krant overhandigt aan Alexander Pechtold (ook een van de participanten)

Prominenten
Een aantal prominenten zouden in het debat participeren, de een actiever dan de andere. Dat bleek ook zo te zijn. Opvallend om te zien is dat een tweet van Andre Kuipers aan het begin van de dag gedurende de hele dag aanwezig was in de stream om de simpele reden dat Andre Kuipers heel veel volgers heeft en niet iedereen zijn tweet op het tijdstip van versturen leest. Andere prominenten zoals Eppo Bruins van ChristenUnie en Anne-Wil Lucas van de VVD zijn echt actief participant geweest in het debat. Niet alleen door (min of meer algemene) uitspraken te doen op  de #kennisdebat stream maar ook door rechtstreeks in duscussie te gaan met volgers (door middel van @replies, als er DM zijn geweest hebben we die uiteraard niet gezien) over stellingen die we inbrachten en/of reacties op die stellingen. De participerende partners hebben ook allemaal prominenten aanwezig gehad in het debat. Het is goed om te zien dat het heeft gewerkt dat deze prominenten net zo zichtbaar waren als niet-prominenten in dit debat.

Bellers en achterhoede checkers
Het blijft een debat met (politieke) belangen en idem -organisaties. Aanwezig op de redactie (dus) ook mensen die contact hadden met diverse achterhoedes met betrekking tot standpunten en uitspraken. Dat gebeurde online (via Twitter DM) maar ook met de telefoon. Op schrift komt dan een standpunt naar ons toe en wij tikken het vervolgens over. Dit is voornamelijk het geval geweest bij het verduidelijken of aanvullen van een van de stellingen die van te voren al klaarstonden om te delen.

Analyse en rapportages
We zijn gek op getallen en grafieken. Naast de gebruikelijke online (gratis) tools hebben we gebruik gemaakt van Tracebuzz om ons hierbij te helpen. De in deze post gebruikte grafieken zijn uit de rapportage afkomstig. Onderstaande afbeelding (uit een ander pakket) geeft een indruk van het newerkt rondom het kennisdebat, gebaseerd op participerende Tweeps en hun (onderlinge) netwerk (klik op de afbeelding voor een grotere versie).

Conclusie
Ik kijk terug op een erg geslaagd expiriment. Het was leuk om te doen, het was goed om het met Steven te doen en het is erg leuk om te zien dat het een succes was. Voor de organisatie zou het handiger zijn om ietsje meer voorbereidingstijd te hebben maar van de andere kant is snelheid ook de charme van dit soort trajecten, het heeft het nodig.

Voor herhaling vatbaar?
Voor mij begon dit avontuur met een middel – en eerlijk gezegd vind ik dat meestal een slecht begin. Ik vind dat elk project – voordat het ontstaat – een antwoord moet hebben op doel, boodschap en doelgroep. Het middel is daar een gevolg van. Ik ben niet bij het allereerste begin betrokken geweest en ik denk dat na het succes van deze actie die exercitie niet alsnog gedaan moet worden. Voor elk nieuw traject wel.

Het is de vraag in hoeverre er een echt debat is ontstaan tussen de deelnemers, zij het 1 op 1 of in een groter verband. En als dat al zo is, is die discussie echt zichtbaar voor de overige aanwezigen in het debat. Een van de negatieve aspecten van een twitterdebat is de onoverzichtelijkheid ervan. In het heetst van een debat is het niet te volgen. We hebben door gebruik te maken van retweets en favoriten er wel structuur in gebracht maar dat heeft pas achteraf het sterkste effect.

De kwaliteit van het debat liet hier en daar te wensen over – het is van de prominenten, zeker als het om politici gaat maar ook bij participanten met anderszins belangen – vooral een uitlaatklep van standpunten geweest. Niet verwonderlijk in een tijd van verkiezingen en gedeeltelijk ook zo bedoeld maar een (diepgaande) discussie is het niet. Daar leent het medium en vooral ook de tools die voorhanden zijn zich ook niet voor eerlijk gezegd. Twitter is snel, vaak oppervlakkig, leent zich voor tweetbites (soundbites maar dan op Twitter). Twitter leent zich minder goed voor het uitlokken van een scherpe uitspraak waarover je met meerdere mensen over van gedachten kunt wisselen.

Samengevat – structuur aanbrengen is lastig, diepgaand wordt het niet, veel bereik heeft het in potentie zeker (dat hebben we hiermee wel bewezen), je moet goed bedenken wat het doel is wat je met een twitterdebat wil bereiken en een goede voorbereiding is een must. De techniek moet in orde zijn en je moet op alle mogelijke scenario’s voorbereid zijn.